کمیسیون های کانون وکلای دادگستری

فاطمه(صبا) عزیززاده آرائی- وکیل دادگستری

یک قانون طبیعی در کائنات هست با این مضمون که به هر موضوعی فکر کنید به سمت شما جذب خواهد شد ... بعد از اعلام نتایج انتخابات هیات مدیره دوره ۲۷  کانون وکلای دادگستری با خودم فکر می کردم این دوره نیز با اعضاء جدید در هیات مدیره، شاهد تغییرات بسیاری در ارکان کانون از جمله کمیسیون ها  خواهیم بود. اتفاقی که در همه دوره های قبلی هم حادث شده و گویی وجود رابطه و ارجحیت آن بر ضابطه، یک رسم ناخوشایند و ماندگار در کانون وکلاست. البته ناخوشایند برای کسانی که با وجود لیاقت و شایستگی فرصت حضور و خدمت نمی یابند.

این را گفتم که بگویم متاسفانه، علی الاصول، کمتر، شایسته سالاری در تعیین اعضای کمیسیونهای کانون وکلا اعمال می شود. اصلا ما به عنوان وکلای دادگستری از وجود کمیسیون های کانون، هدف از ایجاد آنها و خدماتی که اساسا باید به وکلا ارائه بدهند چقدر اطلاعات داریم؟

چند روز پیش، جناب آرش کیخسروی  از بنده پرسیدند راجع به کمیسیون های کانون چه می دانید؟ گفتم: تقریبا هیچ! نمی دانم به من به عنوان عضوی از کانون ایراد وارد است که بی اطلاع هستم، یا باید بر  همکاران محترم  ظاهرا" فعال در کمیسیونها خرده گرفت؟! خلاصه بعد از صحبت با آقای کیخسروی قرار شد طی یک تحقیقات، مطلبی به منظور معرفی کمیسیون ها بنویسم. ابتدا سراغ سایت کانون مرکز رفتم. نمی دانم تابحال دقت کرده اید که این مثلا سایت، تقریبا بی فایده است؟! جز چند اسم اطلاعات دیگری راجع به کمیسیون ها نیافتم .بعد سایت اتحادیه را باز کردم که از آن هم متاسفانه چیز زیادی دستگیرم نشد.اما ناامید نشدم و تصمیم گرفتم  با برخی از همکاران و اعضای محترم کمیسیون ها تماس بگیرم. صحبت های ایشان بسیار کارگشا و در مواردی جالب و شنیدنی بود. البته متاسفانه برخی همکاران که اسم شریفشان هم به عنوان اعضاء کمیسیون ها اعلام شده و بعضا هم از اساتید  هستند، قادر به بیان توضیح مختصری راجع به شرح وظائف کمیسیون  نبوده و تنها به ذکر مصادیقی از عملکرد ها اکتفا نمودند! خبرنامه داخلی کانون هم تا حدی قابل استفاده بود.بهر حال پس از این جستجوها به اطلاعاتی از کمیسیون های بعضا با اسامی پرطمطراق و زیبا دست یافتم که اکثرا با اهداف عالی ایجاد شده اند، اما اینکه آیا واقعا در راستای نیل به این اهداف فعالیت می کنند یا خیر، سوالی است که جوابی برایش نیافتم! نکته قابل توجه دیگر اینکه، به نظر می سد برخی کمیسیون ها دچار نوعی موازی کاری شده اند که ناشی از عدم تعریف درست از شرح وظائف کمیسیون هاست. با احترام به همه همکاران فعال در کمیسیون ها، ارکان کانون به شدت نیاز به تغییرات اساسی و تزریق نیروی جوان دارد تا از این شکل یکنواخت و تکراری و ناکارآمد خارج شود.

تاریخ تشکیل کمیسیونهای تخصصی کانون های وکلای  دادگستری به تاریخ تصویب آئین نامه لایحه استقلال کانون وکلای دادگستری در آذر ماه ۱۳۳۴ باز میگردد و در مقررات موضوعه تنها از دو کمیسیون نام برده شده است: کمیسیون کار آموزی و  کمیسیون ترفیعات

سایر کمیسیونهای کانون با توجه به نیاز هر کانون و به موجب تصمیم هیات مدیره آن تشکیل و موجودیت پیدا میکند و شرح وظایف آن به طور داخلی توسط اعضای هر کمیسیون در هر دوره تصویب و اجرا میشود.

عضویت در کمیسیونها بجز کمیسیون کارآموزی که همان شرائط عضویت در هیات مدیره برای اعضاء آن در نظر گرفته شده، دارای شرایط خاصی نبوده و نیازمند سوابق کاری  معینی نمیباشد، ولی رویه تا به امروز اینگونه بوده است که عضویت در برخی از کمیسیونها سوابق کاری و علمی خاصی را طلب میکند، مانند کمیسیون استفتائات و کمیسیون امور حقوقی  که معمولا از معمرین و اعضای هیات علمی دانشگاهها تشکیل میشود. در ذیل به اختصار توضیحاتی در مورد فعالیت  کمیسیون های کانون وکلا ارائه می شود با ذکر این نکته که این نوشتار حاصل تحقیق و جمع آوری من از منابع مختصر و قابل دسترس بوده است.

۱- کمیسیون کارآموزی:

 یکی از مهمترین کمیسیون های کانون است که وظیفه گزینش اولیه، آموزش هیجده ماهه و بالاخره امتحان نهایی کارآموزان را تحت نظر دارد. كمیسیون كارآموزی از دو گروه پنج نفره وكلایی كه واجد شرائط عضویت هیات مدیره باشند از بین اعضاء هیات مدیره یا از خارج اعضاء هیات یا بطور مختلط از طرف هیات مدیره تعیین میشود. با توجه به قانون اخیر التصویب کیفیت اخذ پروانه وکالت مصوب سال ۱۳۷۶ ، عضویت در این کمیسیون نیازمند ۸  سال سابقه وکالت یا ۴ سال سابقه وکالت و ۴ سال قضاوت میباشد.

۲- کمیسیون روابط عمومی:

طبق آیین کاری که اعضاء کمیسیون تهیه نموده اند، این کمیسیون دارای کارگروه های واحد ارتباط با قوه قضاییه، واحد ارتباط با کمیسیون ها، واحد ارتباط با وکلا، واحد ارتباطات بین الملل، واحد ارتباط با رسانه ها، واحد رفاه و ورزش، واحد انفورماتیک، واحد فرهنگی هنری و واحد تشریفات می باشد. از جمله اقدامات کمیسیون روابط عمومی برپایی جشن های استقلال کانون، آیین دیدار نوروزی، تشکیل کنفرانس های خبری و مصاحبه با اعضای هیات مدیره و همکاری با کمیسیون انتشارات جهت منتشر نمودن خبرنامه داخلی کانون است.

۳- کمیسیون انتشارات:

فعالیت های این کمیسیون مربوط می شود به انتشار مجله کانون و نشریه خبری داخلی و کتب و نشریات مربوط به کانون و نظارت بر محتوای انتشارات کانون اعم از خطی و الکترونیکی.

۴- کمیسیون حمایت از وکلا:

وظیفه این کمیسیون حمایت از وکلایی است که در مراجع قضایی به نوعی مورد اهانت یا حمله ناروا قرار می گیرند. این حمایت ها موردی است.کمتر وکیلی است که در طول خدمت،از سوی کارکنان دستگاه قضایی اعم از قضات،دادیار، بازپرس،مدیران دفاتر و ... توهین و بی حرمتی ندیده باشد.کدامیک از ما تابحال از حمایت کمیسیون به اصطلاح حمایت بهره مند بوده ایم؟گذشته از این آیا نباید این حمایت های موردی به یک حمایت سیستماتیک تبدیل شود؟ لازم به توضیح است کمیسیون مذکور در دوره۲۶ جلسه ای نداشته است.

۵- کمیسیون حقوق بشر:

این کمیسیون بر مبنای اعلامیه جهانی حقوق بشر، در راستای پاسداری از ارزشها و حقوق انسانی و اجرای عدالت و همبستگی میان نوع بشر و گسترش و ترویج حقوق بشر برای آشنا شدن بیشتر مردم با حقوق و ارزشهای انسانی خویش، نظارت بر چگونگی اعمال قانون و پیگیری موارد نقض حقوق بشر و در صورت لزوم انعکاس آن به مراجع مربوطه در جهت احقاق حقوق تضییع شده اشخاص، طرح و ارائه راه کارهای مناسب برای اصلاح قوانین و مقررات و رویه های مغایر با حقوق بشر و انتقال مفاد آن همراه با توصیه های لازم به مراجع مربوطه در راستای بهبود اوضاع و پیگیری های مربوط به نقض حق دفاع و حقوق وکلای دادگستری در ارتباط با وظائف قانونی ایشان، به عهده دارد. شنیده ها حاکیست متاسفانه به دلیل فشارهای موجود اعضای این کمیسیون به نوعی خودسانسوری دچار شده اند!

۶- کمیسیون استفتائات:

این کمیسیون پاسخگوی سوالات و ابهامات هیات مدیره است و معمولا هم از اساتید بنام تشکیل می گردد.

۷- کمیسیون نظارت و بازرسی  ماده ۵۵ قانون وکالت:

این کمیسیون در جهت حمایت از وکلا و کارآموزان و تقویت نهاد وکالت و آراستگی آن از هرگونه تخلف و کجروی فعالیت می نماید، که رئوس فعالیت های آن، رسیدگی و نظارت بر اجرای ماده ۶ لایحه قانونی استقلال وکلا، جلوگیری از فعالیت های متظاهرین به وکالت و برخورد قانونی با آنان - موضوع ماده ۵۵ قانون وکالت – نظارت بر نحوه تبلیغات وکلا و کارآموزان پس از صدور پروانه و نیز نظارت بر موسسات حقوقی اعم از کنترل و یا صدور مجوز می باشد.

۸- کمیسیون ترفیعات:

بعضی موارد وکلایی به عنوان مجازات به تنزل درجه محکوم می شوند و صلاحیت دخالت در برخی دادگاهها را از دست می دهند. پس از چند سال این افراد می توانند تقاضای اعاده به وضع سابق را بنمایند که رسیدگی به این امور بر عهده کمیسیون ترفیعات است. با این توضیح که کمیسیون مذکور موردی تشکیل جلسه می دهد.

۹- کمیسیون وام:

پس از چندین سال بحث و پیگیری بالاخره در سال ۱۳۵۶ قانون تشکیل صندوق حمایت وکلا تصویب و آیین نامه اجرایی آن نیز چند سال پیش تنظیم شد و پس از سالها وکلای دادگستری دارای نظام بیمه و بازنشستگی شدند، که هرچند کافی نیست اما مفید است. این صندوق که کل ذخیره آن از طرف وکلای دادگستری تامین شده و می شود، به وکلا برای تهیه و خرید دفتر یا در موارد فوری و ضروری وام می دهد. اعطای این تسهیلات هم میتواند متعاقب درخواست مستقیم اعضا از صندوق صورت گیرد وهم اگر تقاضایی به کمیسیون وام داده شود، این کمیسیون پس از بررسی شرائط، متقاضی را به صندوق حمایت معرفی می نماید. همچنین کمیسیون مذکور توافقنامه هایی با برخی بانکها از جمله  بانک مسکن، سپه و تجارت دارد که این بانک ها متعهد شده اند در قبال سپرده ای که کانون نزدشان دارد، تسهیلاتی را به کسانی که از سوی کمیسیون شرائطشان احراز شده و معرفی می شوند پرداخت نمایند.

۱۰- کمیسیون تحقیق و بررسی:

 این کمیسیون وضعیت اخلاقی و سوابق کارآموزان و داوطلبان ورود به حرفه وکالت ( قضات سابق، کارمندان دارای سابقه کار حقوقی و افسران قضایی ) را پیش از صدور پروانه از طریق استعلام از مراجع نظارتی و وزارت اطلاعات بررسی می کند و در موارد لزوم به هیات مدیره به منظور اخذ تصمیم نهایی ارجاع می دهند. با اینحال کم نبوده تعداد کسانی که این کمیسیون را دور زده و با لابی گری از مجاری دیگری وارد کانون شده اند.

۱۱- کمیسیون امور حقوقی:

این کمیسیون پاسخگوی سوالات حقوقی است که از سوی ارگان های مختلف از جمله شورا های حل اختلاف، دفاتر اجرای احکام، کمیسیون حقوقی مجلس، شهرداری ها و ...و همچنین وکلای همکار مطرح می شود.

۱۲- کمیسیون جوانان:

این کمیسیون با هدف حمایت از وکلای جوان و پیگیری و حل مشکلات ایشان، با تشکیل کمیته های مختلف فعالیت می نماید. کمیته علمی آموزشی جوانان کانون که در راستای ارتقاء سطح علمی وکلای جوان نشست های حقوقی کاربردی برگزار می کند. کمیته مالی با هدف پشتیبانی مالی از وکلای جوان در حوزه های مسکن، وام و خودرو. کمیته حمایت و پیگیری مشکلات وکلای جوان که آماده دریافت مکاتبات همکاران جوان در خصوص مشکلات ایشان و پیگیری و حل آن است و بالاخره کمیته رفاهی فرهنگی.

۱۳- کمیسیون داوری: 

این کمیسیون به منظور رفع اختلاف بین وکلای دادگستری و موکلین آنها و همچنین رفع اختلاف بین کلیه اشخاص که کانون وکلای دادگستری یا وکلای منتخب کانون را متراضیا به داوری معین کرده اند تشکیل شده است.هرچند کمیسیون در موارد مطروحه باید موضوع را برای داوری مطابق قانون آیین دادرسی مدنی به داور جهت داوری اعلام کند اما در اکثر موارد با سعی و تلاش کمیسیون پرونده ها با صلح و سازش خاتمه یافته است.  یکی از شرایط ارجاع پرونده به کمیسیون داوری آن است که در قرارداد وکالت، طرفین در موارد اختلاف، کانون وکلای مرکز یا کمیسیون داوری را  با تراضی به عنوان داور تعیین کرده باشند یا پس از حدوث اختلاف به تراضی، موضوع را جهت داوری به کانون ارجاع دهند.این موضوع یکی از دلائل پایین بودن آمار ارجاع پرونده ها به این کمیسیون است چرا که به جهت عدم آشنایی و شناخت برخی از همکاران و موکلین آنها، از وجود و نقش چنین کمیسیونی، در قراردادها، ارجاع به داوری کانون پیش بینی نمی شود و تلاش های کانون برای تبعیت همکاران از فرم واحد قرارداد با پیش بینی داوری کانون تاکنون به جایی نرسیده است.

۱۴- کمیسیون امور بین الملل:

 وظیفه این کمیسیون انجام امور بین الملل کانون وکلا از قبیل ارتباط با کانون وکلای سایر کشور ها و برگزاری کنفرانس های بین المللی در جهت ارتقاء سطح علمی وکلاست.همچنین بررسی موضوعات بین المللی که از سوی هیات مدیره ارجاع می شود و ارائه مشاوره به افراد در مورد قوانین ملی سایر کشورها و برگزاری دوره های آموزشی حقوق بین الملل و داوری از دیگر فعالیت های کمیسیون امور بین الملل می باشد.

۱۵- کمیسیون تدوین قوانین:

بررسی لوایح و طرح های پیشنهادی که در مجلس شورای اسلامی مطرح می شود و بعضا جهت اظهارنظر به کانون ارسال می شود و تهیه و تنظیم لوایح پیشنهادی هیات مدیره و همچنین متون حقوقی، از وظائف این کمیسیون می باشد.

۱۶- کمیسیون وکالت های تسخیری:

وظیفه این کمیسیون معرفی وکیل برای متهمان بی بضاعت است.مانند کاری که اداره معاضدت قضایی در امور مدنی انجام می دهد.

۱۷- کمیسیون ورزش:

هدف کمیسیون ورزش ایجاد علاقه و گسترش ورزش در همکاران با برقراری شرائط آسانتر است، که در این راستا تشکیل کمیته های مختلف در رشته های ورزشی و فراهم کردن امکانات در باشگاههای ورزشی و همچنین برگزاری مسابقات گوناگون را در برنامه خود داشته است.

۱۸- کمیسیون هنر:

سال گذشته از طریق ارسال پیامک از برگزاری نمایشگاهی توسط کمیسیون هنر کانون وکلا مطلع شدیم که از وکلا و کارآموزان دعوت شده بود آثار خود را جهت نمایش در نمایشگاه مذکور به دفتر کمیسیون ها تحویل بدهند. این خبر شاید اولین و آخرین ابراز وجود کمیسیون هنر بوده که متاسفانه تحقق نیافت. به نظر می رسد وجود چنین کمیسیونی، البته با شرح وظائف هدفمند در جهت ایجاد علاقه به کارهای هنری بین همکاران محترم خالی از لطف نباشد. برخی همکاران، علاوه بر وکالت، استعدادهایی در زمینه های هنری دارند که نیاز به شناسایی آنها و ایجاد انگیزه در دیگر همکاران است. بر اساس تجربه شخصی که سالهاست نقاشی را در کنار حرفه وکالت کار می کنم، انجام کارهای هنری اعم از نقاشی، موسیقی و ... در کنار کار جدی و گاهی خشک وکالت باعث تلطیف روح می شود.

۱۹- کمیسیون نقل و انتقالات:

وکلای دادگستری، برابر مقررات، نمی توانند در غیر از محلی که برای آنجا پروانه وکالت دریافت کرده اند، دفتر وکالت تاسیس کنند. نیز نمی توانند عملا فعالیت وکالتی خود را در محل دیگری تمرکز دهند. تغییر محل اشتغال وکلا، تابع آیین نامه ای است که به تصویب هیات مدیره رسیده است و متولی اجرای آن، کمیسیون نقل و انتقالات است که به درخواست های تغییر محل اشتغال وکلا برابر نوبت های مصوب رسیدگی کرده و نتیجه رسیدگی خود را برای تصویب یا رد، به هیات مدیره منعکس می کند.

۲۰- کمیسیون طرح و برنامه:

ارائه برنامه های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت به هیات مدیره با در نظر گرفتن نقاط ضعف و قوت کانون و نیاز های آینده، از اهداف ایجاد این کمیسیون است. یکی از مشکلات قابل بررسی این است که در مواردی مصوبات هیات های مدیره دوره های قبل از سوی هیات های جدید اجرا نمی شود و در هر دوره، هیات مدیره دارای سلیقه های خاصی بوده است. غیر از انجام امور روزمره از قبیل صدور پروانه و انجام کارآموزی، مصوبات دوره های مختلف هیات مدیره ناسخ و منسوخ زیادی داشته است. بنابراین نقش کمیسیون مذکور  بسیار پررنگ می نماید تا با استفاده از وکلای متخصص و باسابقه و طراحی برنامه های بلند مدت، هیات مدیره در هر دوره خود را مقید به آن بداند.

۲۱- کمیسیون آموزش:

از آنجا که نظام دانشگاهی ما فقط به تعلیم تئوری تکیه دارد، متاسفانه فارغ التحصیلان حقوق گاهی حتی نحوه طرح یک دعوی حقوقی و یا کیفری را نمی دانند و یا حتی اوراق مخصوص آنها را در مراجع قضایی ندیده اند، و با توجه به اینکه در بسیاری موارد  وظیفه آموزش کارآموزان که به عهده وکلای سرپرست واگذار شده به خوبی ایفا نمی شود، کمیسیون آموزش در کنار کمیسیون کارآموزی با ایجاد کارگاه های آموزشی به رفع این نقیصه می پردازد. در واقع هدف این کمیسیون ارتقاء سطح دانش عمومی و تخصصی کردن وکالت است.